1902 — 1991
Een leven voor de vrede.
Een nalatenschap die voortleeft.
Deze collectie verbindt zijn levensloop met boeken, documenten en openbaar toegankelijke bronnen. Om te ontdekken, te lezen en verder te onderzoeken.
Ontdek de collectie ↓April 1945. In de gevangenis van Lüttringhausen worden vlak voor het einde van de oorlog nog gevangenen vermoord. Joseph Rossaint overleeft. Negen jaar gevangenschap liggen achter hem. Voor hem ligt de vraag hoe het leven na het verzet verdergaat – en wat het kost om trouw te blijven aan je overtuiging.
Gedenkstätte Deutscher Widerstand ↗1927–1932
Als jonge kapelaan in Oberhausen ziet hij werkloosheid en armoede. Hij organiseert jongeren, helpt vervolgden en sluit zich aan bij de Duitse katholieke vredesbond. Zijn herinneringen tonen een priester die ook het gesprek zoekt met socialistische en communistische jongeren. Christelijke verantwoordelijkheid moet voor hem zichtbaar worden in daden.
1933–1935
Wanneer het Zentrum voor de Machtigingswet stemt, verlaat Rossaint de partij. In Düsseldorf werkt hij over ideologische grenzen heen tegen de oorlogsvoorbereidingen van de nazi’s. In 1935 maakt hij met communistische jongeren een pamflet tegen de herinvoering van de dienstplicht. Die samenwerking wordt later tegen hem gebruikt.
1936–1937
In 1936 wordt hij gearresteerd. In 1937 is hij de hoofdbeklaagde in het Berlijnse katholiekenproces, dat ook buiten Duitsland aandacht trekt. Op 28 april veroordeelt het Volksgerichtshof hem tot elf jaar tuchthuis. De nazirechtspraak heeft zijn jeugdwerk tot een zaak van hoogverraad gemaakt.
1937–1945
De jaren in Lüttringhausen verbinden hem met mensen met andere politieke overtuigingen. Kort voor de bevrijding ontkomt hij aan de moord op gevangenen. Na 1945 blijft de solidariteit uit de gevangenis bepalend voor de banden die hij niet wil verbreken.
Na 1945
Volgens het verslag in SPIEGEL en de herinnering van de VVN moest zijn terugkeer gepaard gaan met politieke terughoudendheid en het beëindigen van de samenwerking met communisten. Rossaint weigert. Hij keert niet terug in de reguliere kerkelijke dienst. Afstand tot de kerkleiding betekent voor hem echter niet dat hij zijn geloof opgeeft.
1946–1990
Publicist, uitgever, organisator en medeoprichter van de VVN, de vereniging van nazislachtoffers: Rossaint verzet zich tegen herbewapening, kernwapens en noodwetgeving. In 1957 wordt hij vicevoorzitter van de internationale verzetsfederatie FIR en in 1971 enig voorzitter van de VVN. Zijn contacten gaan over de grenzen van de Koude Oorlog. Zijn verbondenheid met communistische actoren hoort eveneens bij dit verhaal en vraagt om kritische historische duiding.
1989–nu
In 1989 ontvangt hij de Akense Vredesprijs. Hij overlijdt op 16 april 1991. Brieven, dagboeken en herinneringen blijven bewaard, ook in het nog niet ontsloten familiearchief in Aken. Dit project wil ze verbinden met andere archiefcollecties en nieuw onderzoek mogelijk maken.
“Innerlijk is hij bewust priester gebleven en heeft hij zo geleefd.”
Oorlog, herbewapening en de verhouding tussen Duitsland en Rusland geven dit levensverhaal nieuwe urgentie. Hoe gaan we vijandbeelden tegen? Hoe beschermen we mensen tegen geweld? Hoe blijven dialoog en het streven naar vrede mogelijk wanneer politieke kampen verharden?
Het heden is geen herhaling van de jaren dertig. Rossaints biografie biedt geen kant-en-klaar antwoord op huidige conflicten en geen rechtvaardiging voor aanvalsoorlogen of autoritair bestuur. Dit archief wil een geïnformeerd gesprek mogelijk maken over zijn overtuigingen, hun tegenstrijdigheden en onze eigen verantwoordelijkheid.
Portretten en herinneringsplaatsen maken geschiedenis zichtbaar. Een televisiedocumentaire en een later persartikel bieden andere perspectieven op zijn leven.
Deze historische foto toont Joseph Cornelius Rossaint op latere leeftijd.
Beeldbron: Konradsblatt / aixpax.de. De bron vermeldt geen fotograaf of opnamedatum. Gepubliceerd met toestemming van de familie.
Het omslag van het boek uit 2002 van Karl Heinz Jahnke en Alexander Rossaint toont een historische foto uit de rechtszaal. De boektitel blijft in de oorspronkelijke taal.
Boekafbeelding: ISBN.de / VAS. Gepubliceerd met toestemming van de familie.
De plaquette herinnert aan zijn tijd als kapelaan en zijn verzet. Foto van 30 april 2010.
Foto: AntonReiser / Wikimedia Commons · CC BY-SA 3.0 · ongewijzigd.
De in 1997 aangebrachte plaquette eert zijn sociale inzet en verzet. Foto van 13 juli 2026.
Foto: GeorgDerReisende / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · verkleind, niet bijgesneden.
Kaplan Joseph Rossaint
Een film van Wilfried Viebahn. De Neue Deutsche Biographie vermeldt een WDR-uitzending op 12 april 1987; de mediatheek van het aartsbisdom Keulen noemt 48 minuten speelduur onder nummer V607.
Archiefverwijzing · nog geen online stream
Een openbaar afspeelbare versie is hier nog niet beschikbaar. De gekoppelde catalogus vermeldt de film, maar bevat geen video.
Martin Doerry · 25 maart 2019
Een artikel over Rossaints vervolging onder het nationaalsocialisme, zijn proces en de houding van de katholieke kerk.
Origineel artikel · SPIEGEL+
Online gepubliceerd als ‘Wie die Nazis einen aufmüpfigen Kaplan ins Zuchthaus brachten’. Het volledige Duitse artikel vereist een SPIEGEL-abonnement.
Bij de beelden staan bron- en rechtengegevens. Artikelen en de film blijven bij hun aanbieders; hier staan geen volledige teksten of filmkopieën van derden.
Biografieën, archieven, boeken en stemmen. Elke vermelding verwijst naar de bron. De collectie wordt stapsgewijs uitgebreid.
Een beknopte inleiding in zijn jongerenwerk, verzet, vervolging en gevangenschap, met literatuurverwijzingen.
Een wetenschappelijk naslagartikel met werkenlijst, literatuur en verwijzingen naar andere archieven.
Bestandsvermelding over onder meer de Bond van Christelijke Socialisten en de Duitse Vredesacademie. Een zoekingang, geen volledige digitale nalatenschap.
De catalogus vermeldt 35 strekkende meter en beschrijft het bestand als nog niet ontsloten. Vraag het archief naar toegang en gebruik.
Verwijzingen naar brieven van en aan Rossaint en naar bestandsvermeldingen in de gezamenlijke catalogus.
Een biografisch registeritem met verwijzingen naar vermeldingen in de dagboekeditie. Nuttig voor de kerkhistorische context.
De vereniging documenteert Rossaints onderscheiding. De pagina verwijst ook naar zijn dankwoord en een laudatio.
De geschiedenis van de studiegroep waarvan Joseph Rossaint medeoprichter was. Een ingang naar het huidige documentatie- en educatiewerk.
Een historische radiobijdrage over zijn verzet en latere politieke levensloop. De audio blijft bij de omroep beschikbaar.
Een aankondiging uit de tijd van verschijnen van het boek van Karl Heinz Jahnke en Alexander Rossaint, met documenten, brieven en dagboekaantekeningen.
Bibliografische vermelding van het biografische en documentaire boek. De catalogus is geen vrij beschikbaar e-book.
Kaplan Dr. Joseph Cornelius Rossaint. Dit tweede gezamenlijke boek staat in de bibliografie van de Neue Deutsche Biographie.
Foto van de gedenkplaat bij de Marienkirche met een historisch portret van Rossaint. De volledige foto staat in het beeldgedeelte van deze website.
Foto van de gedenkplaat aan de Elsa-Brandström-Straße 96, met vermelding van de fotograaf en de gebruikslicentie.
Documentaire over Rossaints leven. De link opent een mediacatalogus, geen stream. Een openbaar afspeelbare onlineversie is nog niet bevestigd.
Artikel over Rossaints vervolging door de nazi’s. Online titel: ‘Wie die Nazis einen aufmüpfigen Kaplan ins Zuchthaus brachten’. Het volledige artikel staat achter de SPIEGEL+-betaalmuur.
Met Rossaints eigen herinneringen uit 1982 en het in memoriam van hulpbisschop Augustinus Frotz (1991). Persoonlijke getuigenissen met genoemde auteurs, geen neutraal totaaloverzicht.
Contemporain persbericht over het proces, verschenen op 13 april 1937. De link leidt naar de oorspronkelijke archiefvermelding; het volledige artikel wordt hier niet weergegeven.
De online tentoonstelling noemt Rossaints proces als onderwerp van clandestien verspreide camouflageteksten. Dit bewijst hun aandacht voor het proces, niet dat Rossaint alle getoonde pamfletten schreef.
Geen bron gevonden. Probeer een andere term of kies ‘Alles’.
Samengestelde bronverwijzingen · Bijgewerkt op 11 oktober 2026. Een catalogusvermelding betekent niet dat het werk vrij online beschikbaar is. De originele bronnen blijven meestal Duitstalig.
Dr. Alexander Rossaint, Josephs neef, publiceerde samen met historicus Karl Heinz Jahnke twee boeken over zijn leven en vervolging.
Karl Heinz Jahnke / Alexander Rossaint
Het boek combineert een beschrijving van zijn leven met een selectie van zijn teksten.
Bibliografische vermelding ↗Karl Heinz Jahnke / Alexander Rossaint
Documenten, brieven en dagboekaantekeningen over het proces en de hoofdverdachte.
Naar de boekpresentatie ↗Brieven, dagboeken en persoonlijke documenten bewaren meer dan data.
Binnen de familie is aanvullend materiaal bewaard. Dit is nog niet ontsloten. Het doel is het te inventariseren, te beschrijven en, waar mogelijk en toegestaan, hier toegankelijk te maken.
Dit project wordt opgebouwd door Sascha Rossaint, een achterneef van Joseph. Het wil verspreide bronnen samenbrengen en uitwisseling met onderzoekers, archieven en belangstellenden mogelijk maken.
Familienalatenschap: ontsluiting gepland
Wilt u helpen bij het ontsluiten, vertalen of digitaliseren, of het archiefwerk ondersteunen? Neem contact op via het formulier.
Neem contact op met het archief ↗Een foto. Een brief. Een herinnering.
Of een vraag over zijn geschiedenis.
Beschrijf eerst kort het materiaal en de herkomst. Toezending houdt niet automatisch toestemming tot publicatie in.
